ต้นเดือนมกราคม...นอกจากหลาย ๆ ข่าวที่วุ่น ๆ กันอยู่ในเวลานี้แล้ว สิ่งที่เป็นเรื่องวุ่นจนดูเหมือนจะเป็น "วุ่นปกติ" สำหรับ เกษตรกรผู้เลี้ยงสัตว์ปีก ก็คือ "ไข้หวัดนก"

เจ้าไข้หวัดไก่...แต่ดันใช้ชื่อ ไข้หวัดนก ก็เป็นได้ว่า เป็นการนิยามในความหมายรวมที่เรียกถึงสัตว์ปีกทั้งหมด เพราะไม่ว่า ไก่,นกสารพัน หรือแม้แต่ เป็ด ต่างก็เป็นสัตว์ในตระกูล "นก" แทบทั้งสิ้น

ข่าวการไล่ล่าและทำลายบรรดาเป็ดไล่ทุ่ง นับหมื่นตัวในจังหวัดอยุธยา เพราะตรวจสอบพบว่ามีเชื้อ H5N1 อันเป็นที่มาของ "ไข้หวัดนก" ดูเป็นภาพที่น่าสลดใจไม่น้อย และน่าเสียดายเงินทุนลงแรงของเกษตรกรที่ต้องสูญเสียไป

จากเรื่องของเป็ดไล่ทุ่ง พาลทำให้นึกว่า วันนี้น่าจะเขียนอะไรที่ดี ๆ เกี่ยวกับเป็ดบ้าง

ถ้าข้ามฝั่งไปยังประเทศจีน,เกาหลี หรือ ญี่ปุ่น เรามักพูดถึง อารยธรรมตะวันออก โดยเฉพาะในประเทศจีนนั้น ความเชื่อในเรื่องของ "ฮวงจุ้ย" หรือภาษาอังกฤษเขียนว่า Feng Shui นั้น หมายถึง วิถี หรือ เทคนิคในการมีวิถีชีวิตอยู่โดยการปรับสภาวะแวดล้อมให้กลมกลืนไปกับสภาวะธรรมชาติ

ผมเคยนึกสงสัยในเรื่องความเชื่อของ "หยิน กับ หยาง" ผ่านทางสัญลักษณ์รูปปั้นปรากฎ ในหลาย ๆ เคหะบ้านเรือน

รูปปั้นมงคลสัญลักษณ์ที่คนจีนในหลายๆ ประเทศรวมทั้งประเทศไทย มักนิยมนำมาใช้ประดับ ด้วยเหตุผลแห่งความสวยงาม ทว่าลึก ๆ ซ่อนอยู่มันคือ การปรับแก้ในสิ่งไมดี และเสริมในสิ่งดี ๆ ที่จะเข้ามาสู่ชีวิตและบุคคลในบ้าน

ตัวอย่างรูปปั้นมงคล เช่น สิงโต,มังกร,กิเลน,ช้าง,คางคก 3 ขา, กวาง, เต่า, นกกระเรียน หรือ เป็ดแมนดาริน ฯลฯ ต่างล้วนเป็นรูปปั้นมงคลที่เชื่อว่า มีพลังปราณชี่รุ่งเรือง ที่สามารถต่อต้านพลังปราณชี่พิฆาต ได้

สิ่งที่ผมสนใจที่สุดก็เห็นจะเป็น เจ้าเป็ดแมนดาริน เพราะเชื่อว่า หลาย ๆ ท่านที่นิยมเลี้ยงดูนกสวยงาม น้อยคนที่จะไม่รู้จักเจ้าเป็ดงามแห่งตะวันออก ชนิดนี้

เป็ดแมนดาริน เป็นสัญลักษณ์ตัวแทนของ ความรัก และความซื่อสัตย์ ที่มีต่อกัน ดังนั้น เราจึงมักจะพบว่า คนจีนส่วนใหญ่มักนิยมมอบของขวัญเป็นรูปปั้นคู่ของเป็ดแมนดาริน หรือภาพวาด ให้แก่บุคคลที่รัก หรือนิยมในการนำไปประดับอยู่ตามบ้านเรือน เพราะเชื่อว่า นี่คือสัญลักษณ์ในการนำมาซึ่งความรัก,ความซื่อสัตย์ให้แก่กัน

หนังสืออ่านเล่นที่ดีที่สุดเล่มหนึ่งสำหรับเด็ก ที่ชื่อว่า "The Tale of the Mandarin Ducks" ่เขียนโดย แคทเทอรีน แพทเตอร์สัน (Katherine Paterson) ได้เสนอเรื่องราวผ่านตำนานญี่ปุ่นโบราณ ที่พูดถึง การรู้จักใน คุณค่าแห่ง ความรัก,ความซื่อสัตย์ ของซามูไรและคู่รักของตน ผ่านการแสดงออกของ คู่รักเป็ดแมนดาริน คู่หนึ่ง จึงนับว่าได้ เป็นตำนานเก่า ที่สามารถสะท้อนให้เห็นว่า ความนิยมชมชอบใน เป็ดแมนดาริน ทั้งในแง่ของความงดงามในรูปกายแล้ว พฤติกรรมการมีชีวิตคู่ที่มักพบเห็นการว่ายน้ำคู่กันไปตลอดเวลา จนนับเป็น สัญลักษณ์แห่งความผูกพัน และซื่อสัตย์ นั้น มีมานานแสนนาน

ถ้าจะว่าไปแล้ว ในบรรดาเป็ดที่สวยงามที่สุด ผมคิดว่า หลายคนคงลงความเห็นได้ไม่ยากที่จะให้ เจ้าเป็ดแมนดาริน อยู่ในอันดับต้น ๆ เลยทีเดียว

เป็ดแมนดาริน จัดเป็น นกชนิดหนึ่ง ที่เรียกกันว่า "perching ducks" มีชื่อเป็นทางการว่า Mandarin Duck หรือ Mandys (Aix galericulata) มีขนาดไม่เล็กและใหญ่ ราว 17-18 นิ้ว

นอกจากจะเป็นเป็ดที่สามารถบินได้ อึด ทน แบบที่นกแท้ ๆ บางชนิดยังอายแล้ว ในธรรมชาติ พบว่า มันยังนิยมทำรังอยู่ในโพรงไม้ที่มีความสูงไม่ต่างไปจากนกหลาย ๆ ชนิดเลยทีเดียว

เป็ดแมนดาริน มีถิ่นที่อยู่ดั้งเดิมในแถบ ทางเอเซียตะวันออก เช่น จีน,เกาหลี,ญี่ปุ่น ฯลฯ แต่ในปัจจุบันนี้ ด้วยความสามารถในการบินที่ทรหดอดทน ทำให้กลายเป็น นกอีกชนิดหนึ่งที่มักบินอพยพไปยังถิ่นฐานอื่น เพื่อการผสมพันธุ์ และอาหารการกินที่ดีกว่า เช่นใน ไซบีเรียตะวันออก,หมู่เกาะอังกฤษ หรือแม้กระทั่งในประเทศไทยเอง และมักอาศัยอยู่บริเวณที่มี บึง,ทะเลสาบ หรือหนองน้ำต่าง ๆ โดยอาศัยพืชน้ำต่าง ๆ ,แมลง หรือปลาเล็ก ๆ เป็นอาหาร เป็ดชนิดนี้มีอายุยืนราว 10-12 ปี

คำว่า "The Drake" เป็นคำที่นักเพาะพันธุ์และผู้นิยมเลี้ยงเป็ดแมนดาริน ใช้เรียกในเป็ดแมนดารินเพศผู้ที่โตเต็มวัย ซึ่งอาจหมายถึง ลักษณะหงอนและสีสันสวยงามมีสง่า ดูคล้ายกับกับมังกรของฝรั่ง

เป็ดแมนดาริน เพศผู้และเมียนั้น จะเริ่มแตกต่างกันชัดเจนเมื่ออายุได้ราว 6 เดือนขึ้นไป โดยสีขนจะเริ่มเปลี่ยนไป นับแต่เขียว,แดง,แดงเลือดนก และขนหงอนจะเริ่มปรากฎ รวมทั้ง ปากและแข้งจะเริ่มเปลี่ยนเป็นสีแดงจนกระทั่งแดงสดใส ส่วนในเพศเมียนั้น สีของปาก,แข้งจะเป็นสีเทา ขนปีก,ลำตัวจะปรากฎสีเทาและน้ำตาล ไม่สดใสเท่าเพศผู้ การเช็คเพศเป็ดแมนดารินในวัยที่ยังเป็นลูกเป็ด (Ducking) นับว่าเป็นเรื่องค่อนข้างยาก แม้การบีบทวารเพื่อตรวจสอบอวัยวะเพศนั้น หากไม่ใช่ผู้ชำนาญที่แท้จริง โอกาสผิดพลาดก็มีสูงเช่นกัน

เป็ดแมนดาริน ที่ปรากฎในปัจจุบันนี้ จะมีอยู่ราว 3 สายพันธุ์

• สายพันธุ์ดั้งเดิม หรือ พวก normal type นั้น คือสายพันธุ์ดั้งเดิมที่มีอยู่ตามธรรมชาติ
• เป็ดแมนดาริน แอปปริคอท (Apricot Mutation) เป็นสายพันธุ์ที่มีการผสมขึ้นใหม่
• เป็ดแมนดารินขาว (White Mutation) จัดเป็นสีที่มีการผสมขึ้นใหม่ และมีสนนราคาสูงมากที่สุด

พันธุ์ดั้งเดิม	แอปริคอท	ขาว

เป็ดแมนดาริน นอกจากทรหด อดทนแล้ว สิ่งที่เป็นข้อดีอย่างหนึ่งก็คือ ค่อนข้างสงบเสงี่ยม เจียมก๊าบ ทำให้ไม่เป็นที่รำคาญจากเสียงร้องเหมือนหยั่งกะเป็ดชนิดอื่น ๆ และที่สำคัญ หากการเลี้ยงดูเป็นไปอย่างเหมาะสมเพียงพอ เป็ดแมนดารินสามารถที่จะให้ผลผลิตต่อครอกได้ไม่น้อยทีเดียวและสำหรับท่านที่สนใจจะหาเป็ดมงคลชนิดนี้ไปเลี้ยงดูละก้อ ข้อมูลด้านการเลี้ยงดูที่จะกล่าวต่อไปนี้อาจช่วยทั้งได้บ้าง

การเลี้ยงดูเป็ดแมนดาริน

แม้ในธรรมชาติ เป็ดแมนดารินอาจต้องการพื้นที่ ๆ อยู่ติดริม ห้วย หนอง คลอง หรือ บึง และอาศัยต้นไม้บริเวณใกล้แหล่งน้ำ และอาหารในการทำรัง เพื่อการผสมพันธุ์ แต่ข้อเท็จจริงก็พบว่า แม้ในพื้นที่ไม่กว้างใหญ่นักในสวนหลังบ้าน ที่มีบริเวณเพียง 3 x 5 เมตร ก็สามารถที่จะเลี้ยงดูและเพาะขยายพันธุ์เป็ดชนิดนี้ได้ผลเป็นที่น่าพอใจ
การซื้อหาเป็ดแมนดารินมาเลี้ยงจากผู้เพาะจำหน่ายนั้น ส่วนใหญ่เป็ดเหล่านั้นจะถูกทำการตัดปีกออก หรือที่เรียกว่า "Pinioning" เพื่อป้องกันการบินหนี ตั้งแต่เมื่อออกจากไข่ได้ราว 2-3 วัน มากกว่าการนิยมคลิบบริเวณปลายปีกบิน เหตุผลเนื่องจาก ปีกของเป็ดแมนดารินจะงอกใหม่อย่างรวดเร็วมาก การตัดปีกแบบที่เรียกว่า Pinioning นี้ทำโดยการใช้กรรไกรที่คมกริบตัดบริเวณกระดูกรอยต่อปลายปีกออกเพียงข้างเดียว

วัยเจริญพันธุ์ของเป็ดที่สามารถให้ผลผลิตได้ดีนั้นไม่ควรน้อยกว่า หนึ่งปีขึ้นไป

การจัดการสถานที่เลี้ยง

สิ่งที่สำคัญที่จะขาดเสียไม่ได้ในการเลี้ยงเป็ดแมนดาริน ก็คือ บ่อ หรือ อ่างน้ำ สะอาดที่สามารถจะให้เป็ดได้ใช้เป็นที่ว่ายน้ำ อันเป็นธรรมชาติดั้งเดิม ในการเลี้ยงแบบทั่วไปนิยมการเลี้ยงเป็นคู่ ๆ เพื่อความสวยงาม แต่ข้อเท็จจริงพบว่า เป็ดเพศผู้หนึ่งตัวสามารถเลี้ยงร่วมกับเป็ดเพศเมียได้ 3- 4 ตัวในเวลาเดียวกัน แต่ในความเห็นส่วนตัวแล้ว สำหรับการเริ่มเลี้ยงเป็ดแมนดาริน ควรเริ่มจาก เพศผู้ 1 และเพศเมีย 2 น่าจะเป็นทางเลือกที่ดีและเพื่อป้องกันความผิดพลาดอันเกิดปัญหาจากการไม่เข้าคู่กัน อันมาจากสาเหตุใด ๆ ก็ตาม

นอกจากอ่างหรือบ่อน้ำแล้ว สิ่งที่จะขาดไม่ได้สำหรับผู้ที่ต้องการเพาะขยายพันธุ์ก็คือ รังเพาะ

รังเพาะ ของเป็ดแมนดาริน จะต้องสร้างให้เป็นเสาเดี่ยวและมีบันไดไว้สำหรับให้เป็ดได้เดิน เข้ารังฟัง
ความสูงของรังถึงพื้นดินไม่ควรน้อยกว่า 6 ฟุต ส่วนขนาดของรังเพาะ มีขนาด 12 x 10 นิ้ว และสูงราว 20 นิ้ว ปากทางเข้ารังนั้นมีเส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ 4 นิ้ว (คลิกเพื่อดูภาพขยาย)
ในก้นรังนั้นควรรองด้วยเศษไม้หรือขี้กบต่าง ๆ ไว้หนาราว 1-2 นิ้ว เพื่อป้องกันการแตกของไข่เป็ด

ตาข่ายสำหรับใช้ในการล้อมกรงเลี้ยงนั้น ควรพิจารณาใช้ตาข่ายที่มีขนาดถี่ซักหน่อย จะเป็นการดีที่จะช่วยป้องกัน สัตว์ที่เป็นศัตรูของเป็ด โดยเฉพาะ งู ซึ่งเป็นนักล่าโดยเฉพาะ ไข่เป็ด

ตัวอย่างกรงเลี้ยงพื้นที่ขนาดเล็ก	ตัวอย่างกรงเลี้ยงพื้นที่ขนาดเล็ก

อาหารการกิน

เมืองไทยนับว่า โชคดีกว่าหลายประเทศในยุโรป ที่นอกจากจะมีสภาพของภูมิศาสตร์,สภาพอากาศที่เอื้ออำนวยต่อการขยายเผ่าพันธุ์ของสัตว์ต่าง ๆ แล้ว ยังเป็นประเทศที่มีอาหารการกินตามธรรมชาติค่อนข้างสมบูรณ์ อาหารของเป็ดแมนดารินนั้นประกอบไปด้วยพืชน้ำธรรมชาติต่าง ๆ เช่น แหน,และหญ้าสดหลายชนิด,เปลือกหอยป่น รวมทั้งอาหารที่ผลิตขึ้นสำหรับการเลี้ยงเป็ดในฟาร์มทั่วไป ก็นับว่าใช้ได้

สิ่งที่ขาดไม่ได้สำหรับบรรดาเป็ดเหล่านี้โดยเฉพาะในฤดูผสมพันธุ์ก็คือ เปลือกไข่ดิบ,หนอนนก ซึ่งนับเป็นแหล่งอาหารเสริมโปรตีน,แคลเซี่ยมได้อย่างดีโดยไม่ต้องพึ่งพา วิตามินหรือแร่ธาตุเสริมที่มีราคาสูงได้

การขยายพันธุ์

หลังการผสมพันธุ์ เป็ดเพศเมียจะเริ่มวางไข่ โดยจะวางไข่ได้ราว 8-12 ใบ! หลังจากการฟักไข่ราว 28 วัน ลูกเป็ดก็จะเริ่มฟักเป็นตัว ลูกเป็ดจะเริ่มลงรังและบินได้เมื่ออายุได้ราว 40-45 วัน

แม่เป็ดแมนดารินนอกจากจะเป็นยอดคุณแม่ที่เก่งในการฟักและดูแลไข่แล้ว ยังทำหน้าที่เป็นคุณแม่ที่ดีในการเลี้ยงดูลูก ๆ จำนวนมาก ๆ ได้อย่างยอดเยี่ยม

สำหรับสนนราคาในการขายลูกเป็ดแมนดารินนั้น ส่วนใหญ่จะแยกและแตกต่างกันระหว่าง ราคาขายในลูกเป็ดที่ยังไม่ทราบเพศ กับลูกเป็ดรุ่นที่เริ่มแสดงเพศชัดเจนแล้ว

บางที...ความรื่นรมย์ในสวนหลังบ้าน ผ่านการนั่งมองดู ฝูงลูกเป็ดที่เดินตามก้นแม่เป็นแถว โดยมี พ่อเป็ดเป็นผู้ให้ความคุ้มครองให้แก่ครอบครัว คงช่วยให้เกิดมุมมองที่ดีต่อชีวิต และมหัศจรรย จาก "Feng Shui" ศาสตร์ชีวิต แห่งวิถีตะวันออก อาจส่งผลให้พบกับ "ความรัก" ที่แท้จริงกันซักที......

---